കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസം എന്താണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഔദ്യോഗിക ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൊന്നാണ് കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ മതബോധനം — Catechism of the Catholic Church (CCC).
നമ്മുടെ വിശ്വാസം വെറും ചില ആചാരങ്ങളുടെയോ പ്രാർത്ഥനകളുടെയോ കൂട്ടമല്ല. ദൈവത്തെ അറിയുക, യേശുക്രിസ്തുവിൽ വിശ്വസിക്കുക, പരിശുദ്ധാത്മാവിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ ജീവിക്കുക, സഭയുടെ കൂദാശകളിൽ പങ്കുചേരുക, സ്നേഹത്തിലും വിശുദ്ധിയിലും ജീവിക്കുക, പ്രാർത്ഥനയിലൂടെ ദൈവവുമായി ബന്ധം വളർത്തുക — ഇതെല്ലാം ക്രൈസ്തവ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
കാറ്റിക്കിസത്തിന്റെ നാല് പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ വിശ്വാസം, കൂദാശകൾ, ക്രൈസ്തവ ധാർമ്മികജീവിതം, പ്രാർത്ഥന എന്നിവയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇവിടെ കാറ്റിക്കിസം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഓരോ കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസിയും അറിയാൻ ശ്രമിക്കേണ്ട 20 പ്രധാന വിശ്വാസസത്യങ്ങൾ ലളിതമായി നോക്കാം.
1. ഏകദൈവത്തിൽ നാം വിശ്വസിക്കുന്നു
കത്തോലിക്കാ സഭ ഒരു ദൈവത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ ഏകദൈവം പിതാവും പുത്രനും പരിശുദ്ധാത്മാവുമായ മൂന്ന് വ്യക്തികളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ദൈവമാണ്. ഇതാണ് പരിശുദ്ധ ത്രിത്വത്തിന്റെ രഹസ്യം. പിതാവ് ദൈവമാണ്, പുത്രൻ ദൈവമാണ്, പരിശുദ്ധാത്മാവ് ദൈവമാണ്; എന്നിരുന്നാലും മൂന്ന് ദൈവങ്ങളല്ല, ഒരേയൊരു ദൈവമാണ്. കാറ്റിക്കിസം പരിശുദ്ധ ത്രിത്വത്തെ ക്രൈസ്തവ വിശ്വാസത്തിന്റെയും ജീവിതത്തിന്റെയും കേന്ദ്രരഹസ്യമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
2. ദൈവം സകലത്തിന്റെയും സ്രഷ്ടാവാണ്
ആകാശവും ഭൂമിയും ദൃശ്യവും അദൃശ്യവുമായ സകലവും ദൈവമാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. മനുഷ്യനും ദൈവത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയാണ്. അതുകൊണ്ട് ഓരോ മനുഷ്യജീവനും അടിസ്ഥാനപരമായ ഒരു മഹത്വവും വിലയുമുണ്ട്. നമ്മുടെ ജീവിതം യാദൃശ്ചികമായ ഒന്നല്ല. ദൈവത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയിൽ നമുക്കും ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്.
3. മനുഷ്യൻ ദൈവത്തിന്റെ ഛായയിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവനാണ്
മനുഷ്യനെ ദൈവത്തിന്റെ സ്വരൂപത്തിലും സാദൃശ്യത്തിലും സൃഷ്ടിച്ചു എന്നതാണ് ക്രൈസ്തവ വിശ്വാസത്തിന്റെ പ്രധാന പഠനം. അതുകൊണ്ട് ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും ജീവനും അന്തസ്സും സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്. മറ്റൊരാളെ സ്നേഹിക്കുക എന്നത് ഒരു നല്ല സാമൂഹിക പെരുമാറ്റം മാത്രമല്ല; അവനും ദൈവത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയാണെന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഫലമാണ്.
4. പാപം മനുഷ്യനെ ദൈവത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റുന്നു
ദൈവം മനുഷ്യനെ സ്നേഹത്തിലേക്കും നന്മയിലേക്കുമാണ് വിളിക്കുന്നത്. എന്നാൽ മനുഷ്യന് ലഭിച്ച സ്വാതന്ത്ര്യം തെറ്റായി ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ പാപം സംഭവിക്കുന്നു. പാപം വെറും ഒരു തെറ്റായ പ്രവൃത്തി മാത്രമല്ല. ദൈവത്തോടുള്ള ബന്ധത്തെ മുറിപ്പെടുത്തുന്ന കാര്യമാണ്. എന്നാൽ ക്രൈസ്തവ സന്ദേശം ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നില്ല. പാപത്തേക്കാൾ വലിയതാണ് ദൈവത്തിന്റെ കരുണ.
5. യേശുക്രിസ്തു യഥാർത്ഥ ദൈവവും യഥാർത്ഥ മനുഷ്യനുമാണ്
കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ യേശുക്രിസ്തുവാണ്. ദൈവപുത്രൻ മനുഷ്യനായി നമ്മുടെ ഇടയിൽ വന്നു. യേശു പൂർണ്ണമായി ദൈവവും പൂർണ്ണമായി മനുഷ്യനുമാണ്. അവതാരം എന്നത് ദൈവപുത്രൻ നമ്മുടെ രക്ഷയ്ക്കായി മനുഷ്യസ്വഭാവം സ്വീകരിച്ച രഹസ്യമാണ്. കാറ്റിക്കിസം വ്യക്തമാക്കുന്നതുപോലെ, ക്രിസ്തുവിന്റെ യഥാർത്ഥ ദൈവത്വവും യഥാർത്ഥ മാനുഷികതയും ഒരേയൊരു ദൈവിക വ്യക്തിയിൽ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു.
6. യേശുവിന്റെ ക്രൂശുമരണത്തിലൂടെയും ഉയിർപ്പിലൂടെയും നമുക്ക് രക്ഷ ലഭിക്കുന്നു
യേശുക്രിസ്തു നമ്മുടെ പാപങ്ങൾക്കുവേണ്ടി കഷ്ടം അനുഭവിച്ചു, ക്രൂശിൽ മരിച്ചു, മൂന്നാം ദിവസം ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റു. ക്രിസ്തുവിന്റെ മരണം പരാജയമല്ല. അത് മനുഷ്യരോടുള്ള ദൈവസ്നേഹത്തിന്റെ മഹത്തായ വെളിപ്പെടുത്തലാണ്. അവിടുത്തെ ഉയിർപ്പ് ക്രൈസ്തവ പ്രത്യാശയുടെ അടിത്തറയാണ്. ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ ക്രിസ്തു പാപത്തിന്റെയും മരണത്തിന്റെയും മേൽ വിജയം നേടിയവനാണ്.
7. പരിശുദ്ധാത്മാവ് ദൈവമാണ്; സഭയെ നയിക്കുന്നു
പരിശുദ്ധാത്മാവ് ഒരു ശക്തിയോ ഒരു വികാരമോ മാത്രമല്ല. പിതാവിനോടും പുത്രനോടും കൂടെ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ദൈവിക വ്യക്തിയാണ്. പരിശുദ്ധാത്മാവ് സഭയെ നയിക്കുകയും വിശുദ്ധീകരിക്കുകയും വിശ്വാസികളുടെ ജീവിതത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാമ്മോദീസയിലും സ്ഥൈര്യലേപനത്തിലും പരിശുദ്ധാത്മാവിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.
8. യേശുക്രിസ്തു സ്ഥാപിച്ച സഭയിൽ നാം ജീവിക്കുന്നു
കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസത്തിൽ സഭ ഒരു കെട്ടിടം മാത്രമല്ല. ക്രിസ്തുവിൽ ഒന്നിക്കുന്ന ദൈവജനമാണ് സഭ. ക്രിസ്തുവിന്റെ ശരീരമായ സഭയിലൂടെയാണ് വിശ്വാസികൾ ദൈവവചനം കേൾക്കുകയും കൂദാശകളുടെ കൃപ സ്വീകരിക്കുകയും വിശ്വാസത്തിൽ വളരുകയും ചെയ്യുന്നത്. അതുകൊണ്ട് കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസം വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അത് സഭയുടെ കൂട്ടായ വിശ്വാസജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
9. വിശ്വാസം ദൈവത്തിന്റെ ദാനമാണ്
വിശ്വാസം എന്നത് “എനിക്ക് തോന്നുന്നതാണ് ശരി” എന്നതല്ല. ദൈവം തന്നെ വെളിപ്പെടുത്തിയ സത്യത്തിന് സ്വതന്ത്രമായി മനസ്സും ഹൃദയവും സമർപ്പിക്കുന്നതാണ് വിശ്വാസം. കാറ്റിക്കിസം പറയുന്നതുപോലെ, വിശ്വാസം ദൈവത്തിന്റെ അതീന്ദ്രിയ ദാനമാണ്; മനുഷ്യൻ അതിന് സ്വതന്ത്രമായി മറുപടി നൽകുന്നു.
10. സഭയിൽ ഏഴ് കൂദാശകളുണ്ട്
കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ ഏഴ് കൂദാശകളുണ്ട്:
- മാമ്മോദീസ (Baptism)
- സ്ഥൈര്യലേപനം (Confirmation)
- വിശുദ്ധ കുർബാന (Eucharist)
- അനുരഞ്ജന കൂദാശ (Reconciliation / Confession)
- രോഗീലേപനം (Anointing of the Sick)
- പൗരോഹിത്യം (Holy Orders)
- വിവാഹം (Matrimony)
കൂദാശകൾ വെറും മതപരമായ ചടങ്ങുകളല്ല. ക്രിസ്തു സ്ഥാപിച്ച കൃപയുടെ വിശുദ്ധ അടയാളങ്ങളാണ്. അവയിലൂടെ ക്രിസ്തുവിന്റെ രക്ഷാകര പ്രവർത്തനം സഭയുടെ ജീവിതത്തിൽ സന്നിഹിതമാകുന്നു.
11. വിശുദ്ധ കുർബാന ക്രൈസ്തവ ജീവിതത്തിന്റെ ഹൃദയവും ഉച്ചസ്ഥിതിയുമാണ്
വിശുദ്ധ കുർബാന കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്. കാറ്റിക്കിസം വിശുദ്ധ കുർബാനയെ സഭയുടെ ജീവിതത്തിന്റെ ഹൃദയവും ഉച്ചസ്ഥിതിയും (Source and Summit) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതിൽ ക്രിസ്തു തന്റെ സഭയെ തന്റെ ഏക രക്ഷാകര ബലിയോട് ചേർക്കുന്നു. അപ്പവും വീഞ്ഞും സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വിശുദ്ധ കുർബാനയിൽ, ക്രിസ്തു യഥാർത്ഥമായി സന്നിഹിതനാണെന്ന് കത്തോലിക്കാ സഭ വിശ്വസിക്കുന്നു.
12. പാപമോചനത്തിന് ദൈവത്തിന്റെ കരുണയുടെ കൂദാശയുണ്ട്
മാമ്മോദീസയ്ക്കുശേഷം ചെയ്യുന്ന പാപങ്ങൾക്കുള്ള അനുരഞ്ജനത്തിനും പാപമോചനത്തിനുമായി ക്രിസ്തു സഭയ്ക്ക് നൽകിയ മാർഗമാണ് അനുരഞ്ജന കൂദാശ (കുമ്പസാരം). പാപം നമ്മെ ദൈവത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റുമ്പോൾ, അനുതാപത്തിലൂടെ ദൈവത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരാൻ ഈ കൂദാശ നമ്മെ സഹായിക്കുന്നു. കുമ്പസാരം വെറും കുറ്റങ്ങൾ പറയുന്ന സമയം മാത്രമല്ല. ദൈവത്തിന്റെ കരുണ സ്വീകരിച്ച് വീണ്ടും പുതിയ ജീവിതത്തിലേക്ക് മടങ്ങാനുള്ള അവസരമാണ്.
13. മറിയം യേശുവിന്റെ അമ്മയും ദൈവമാതാവുമാണ്
കത്തോലിക്കാ സഭ പരിശുദ്ധ കന്യകാമറിയത്തിന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമാണ് നൽകുന്നത്. മറിയം യേശുവിന്റെ അമ്മയാണ്. യേശു യഥാർത്ഥ ദൈവവും യഥാർത്ഥ മനുഷ്യനുമായതിനാൽ, സഭ മറിയത്തെ ദൈവമാതാവ് (Theotokos) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മറിയത്തെ ആരാധിക്കുന്നില്ല; ദൈവത്തിന് മാത്രം ആരാധന അർപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ മറിയത്തെ ക്രിസ്തുവിന്റെ അമ്മയായും വിശ്വാസത്തിന്റെ മാതൃകയായും ആദരിക്കുന്നു.
14. വിശുദ്ധന്മാരുടെ കൂട്ടായ്മ യാഥാർത്ഥ്യമാണ്
കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസത്തിൽ സഭ ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുന്നവരിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. സ്വർഗ്ഗത്തിലെ വിശുദ്ധരും ഭൂമിയിലെ വിശ്വാസികളും ശുദ്ധീകരണാവസ്ഥയിലുള്ള ആത്മാക്കളും ഉൾപ്പെടുന്ന വിശാലമായ വിശുദ്ധരുടെ കൂട്ടായ്മ സഭയുടെ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് കത്തോലിക്കർ വിശുദ്ധരുടെ മാധ്യസ്ഥം അപേക്ഷിക്കുന്നത്. വിശുദ്ധരെ ദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നില്ല; അവരുടെ പ്രാർത്ഥന അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ദൈവം അവരിലൂടെ ചെയ്ത വിശുദ്ധിയുടെ സാക്ഷ്യത്തെ ആദരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
15. പത്ത് കല്പനകൾ ക്രൈസ്തവ ധാർമ്മികജീവിതത്തിന് വഴികാട്ടിയാണ്
ദൈവത്തെ സ്നേഹിക്കുകയും അയൽക്കാരനെ സ്നേഹിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് ക്രൈസ്തവ ധാർമ്മികജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രം. പത്ത് കല്പനകൾ ദൈവത്തോടും മനുഷ്യരോടുമുള്ള ശരിയായ ബന്ധത്തിലേക്ക് നമ്മെ നയിക്കുന്നു. “കൊല്ലരുത്”, “മോഷ്ടിക്കരുത്”, “കള്ളസാക്ഷ്യം പറയരുത്” തുടങ്ങിയ കല്പനകൾ മാത്രമല്ല, ദൈവത്തെ സ്നേഹിക്കുക, അവിടുത്തെ ആരാധിക്കുക, മാതാപിതാക്കളെ ബഹുമാനിക്കുക തുടങ്ങിയവയും അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
16. മനസ്സാക്ഷിയെ രൂപപ്പെടുത്തണം
നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ശരി-തെറ്റ് തിരിച്ചറിയാനുള്ള വിധിയാണ് മനസ്സാക്ഷി. എന്നാൽ “എന്റെ മനസ്സാക്ഷി പറയുന്നത് ഇതാണ്” എന്നത് മാത്രം മതിയായ മാനദണ്ഡമല്ല. മനസ്സാക്ഷി സത്യത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ രൂപപ്പെടുത്തേണ്ടതാണ്. ദൈവവചനം, സഭയുടെ പ്രബോധനം, പ്രാർത്ഥന, നല്ല ഉപദേശം, സത്യസന്ധമായ ആത്മപരിശോധന എന്നിവ മനസ്സാക്ഷിയെ ശരിയായി രൂപപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കുന്നു.
17. മനുഷ്യൻ നിത്യജീവനിലേക്ക് വിളിക്കപ്പെട്ടവനാണ്
മരണം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ അവസാന വാക്കല്ലെന്നാണ് ക്രൈസ്തവ വിശ്വാസം. ക്രിസ്തുവിന്റെ ഉയിർപ്പിൽ പ്രത്യാശ വെച്ചുകൊണ്ട്, മരിച്ചവരുടെ ഉയിർപ്പിലും നിത്യജീവിതത്തിലും കത്തോലിക്കർ വിശ്വസിക്കുന്നു. വിശ്വാസപ്രമാണത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ തന്നെ “ശരീരത്തിന്റെ ഉയിർപ്പും നിത്യജീവനും” നാം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
18. സ്വർഗ്ഗം ദൈവത്തോടുള്ള നിത്യ ഐക്യമാണ്
സ്വർഗ്ഗം ഒരു സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സാധാരണ സങ്കൽപ്പം മാത്രമല്ല. ദൈവത്തെ മുഖാമുഖം ദർശിക്കുകയും അവിടുത്തെ സ്നേഹത്തിൽ പൂർണ്ണമായി പങ്കുചേരുകയും ചെയ്യുന്ന നിത്യജീവിതമാണ് സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ ഹൃദയം. മനുഷ്യന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യം ദൈവത്തോടൊപ്പമുള്ള ഈ പൂർണ്ണ ഐക്യമാണ്.
19. പ്രാർത്ഥന ദൈവവുമായുള്ള ജീവനുള്ള ബന്ധമാണ്
പ്രാർത്ഥന ദൈവത്തോട് ആവശ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നത് മാത്രമല്ല. ദൈവത്തെ സ്തുതിക്കുക, നന്ദി പറയുക, ക്ഷമ ചോദിക്കുക, നമ്മുടെ ആവശ്യങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുക, ദൈവത്തിന്റെ സന്നിധിയിൽ നിശ്ശബ്ദമായി ഇരിക്കുക — ഇവയെല്ലാം പ്രാർത്ഥനയുടെ ഭാഗമാണ്. കാറ്റിക്കിസം പ്രാർത്ഥനയെ ദൈവത്തിലേക്ക് മനസ്സും ഹൃദയവും ഉയർത്തുന്നതായും ദൈവവുമായുള്ള ജീവനുള്ള ബന്ധമായും അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
20. “സ്വർഗ്ഗസ്ഥനായ ഞങ്ങളുടെ പിതാവേ” ക്രൈസ്തവ പ്രാർത്ഥനയുടെ മാതൃകയാണ്
യേശു തന്നെ ശിഷ്യന്മാരെ പഠിപ്പിച്ച പ്രാർത്ഥനയാണ് സ്വർഗ്ഗസ്ഥനായ ഞങ്ങളുടെ പിതാവേ — Our Father. ഈ പ്രാർത്ഥനയിൽ ദൈവത്തിന്റെ നാമം വിശുദ്ധമാകണമേ, ദൈവരാജ്യം വരണമേ, ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടം നിറവേറണമേ, ദിവസേനയുള്ള അപ്പം ലഭിക്കണമേ, പാപങ്ങൾ ക്ഷമിക്കണമേ, പരീക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണമേ തുടങ്ങിയ അപേക്ഷകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. കാറ്റിക്കിസത്തിന്റെ അവസാന ഭാഗം തന്നെ കർത്താവിന്റെ പ്രാർത്ഥനയിലെ ഏഴ് അപേക്ഷകളുടെ വിശദീകരണത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു.
വിശ്വാസം അറിയുന്നതിൽ നിന്ന് വിശ്വാസം ജീവിക്കുന്നതിലേക്ക്
ഈ 20 വിശ്വാസസത്യങ്ങൾ കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസത്തിന്റെ മുഴുവൻ ആഴവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു പട്ടികയല്ല. എന്നാൽ കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസത്തിന്റെ പ്രധാന അടിസ്ഥാനങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ ഇവ സഹായിക്കും.
- നാം വിശ്വസിക്കുന്നത് എന്താണ് എന്നത് അറിയണം.
- നാം സ്വീകരിക്കുന്ന കൂദാശകളുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കണം.
- വിശ്വാസമനുസരിച്ച് ജീവിതം ക്രമപ്പെടുത്തണം.
- പ്രാർത്ഥനയിൽ ദൈവവുമായി ബന്ധം വളർത്തണം.
ഇതാണ് കാറ്റിക്കിസത്തിന്റെ വിശ്വാസജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ കാഴ്ചപ്പാട്. കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസം ഒരു പുസ്തകത്തിൽ പഠിച്ചു തീർക്കേണ്ട വിഷയം മാത്രമല്ല. അത് ക്രിസ്തുവിനെ അറിയുകയും സ്നേഹിക്കുകയും അവിടുത്തെ അനുഗമിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ജീവിതയാത്രയാണ്.
ഓരോ ദിവസവും ചെറിയൊരു ഭാഗം കാറ്റിക്കിസത്തിൽ നിന്ന് വായിക്കാം. മനസ്സിലാകാത്ത കാര്യങ്ങൾ അന്വേഷിക്കാം. തിരുവെഴുത്തിനോടും വിശുദ്ധ കുർബാനയോടും പ്രാർത്ഥനയോടും സഭയുടെ പഠനത്തോടും ചേർത്ത് നമ്മുടെ വിശ്വാസത്തെ കൂടുതൽ ആഴപ്പെടുത്താം.
വിശ്വാസം അറിയുമ്പോൾ വിശ്വാസം ശക്തമാകും; വിശ്വാസം ജീവിക്കുമ്പോൾ ക്രിസ്തു നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.